الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم : غرويان وشيروانى )
527
أصول الفقه ( فارسى )
( فراز سوم ) قول حضرت است كه فرمود : « حتى تكون على يقين من طهارتك » . حضرت عليه السّلام در موردى كه شخص سابقا علم به نجاست داشته ، غايت و انتهاء را حصول يقين به طهارت از راه شستن لباس مىدانند . از اين مطلب ، روشن مىشود كه اگر يقين به طهارت حاصل نشود ، لباس همچنان محكوم به نجاست است چرا كه يقين به نجاست ، سبقت دارد . و لكن استدلال به اين فراز روايت ، مبتنى بر اين است كه احراز كنيم طهارت شرط دخول در نماز نيست . و الّا اگر اين احراز ، شرط باشد ، احتمال دارد حضرت ( عليه السلام ) براى احراز همين شرط بوده كه غايت را حصول يقين به طهارت قرار دادهاند ، نه براى تخلص از جارى شدن استصحاب نجاست . بنابراين ، فراز سوم روايت ، ظهورى در استصحاب ندارد . 3 - روايت صحيحهء سوم از زرارة « زرارة مىگويد : به ايشان [ امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام ] عرض كردم : كسى كه در نماز نمىداند در ركعت چهارم است يا در ركعت دوّم ، درحالىكه به دو ركعت يقين دارد ، حكمش چيست ؟ حضرت فرمود : دو ركعت همراه با چهار سجده بجا مىآورد و در حال قيام ، سورهء فاتحة الكتاب ( حمد ) قرائت مىكند و تشهد مىخواند و تكليف ديگرى ندارد . و آنگاه كه نمىداند در ركعت سوم است يا چهارم ، درحالىكه سه ركعت را يقينا احراز نموده ، برمىخيزد و يك ركعت ديگر مىخواند ، و ديگر تكليفى ندارد ، و نبايد يقين را با شك نقض كند . و نبايد شك را در يقين داخل كند و يكى را با ديگرى مخلوط نمايد . و لكن شك را با يقين مىتواند نقض كند و نماز را با يقين تمام مىكند و بنا را بر يقين مىگذارد ، و نبايد در هيچ حالى از حالات به شك اعتنا كند » . * * * نحوهء استدلال به اين روايت - بنا بر آنچه منقول است - اينگونه است كه مكلّف در شك بين سه و چهار ، در حاليست كه سه ركعت را يقينا احراز كرده و يقين سابق به عدم انجام ركعت چهارم دارد ، پس بايستى همين يقين را استصحاب كند . و لذاست كه واجب است ركعت چهارم را اضافه كند ، چرا كه نقض يقين با شك جايز و روا نيست . بلكه بايستى يقين را با يقين ديگر يعنى انجام ركعت چهارم نقض كند ، و در اين صورت ، شك با يقين نقض مىشود .